menu

Welkom op de vernieuwde website!

De website van Stichting "Een Klaar Zicht" heeft opnieuw een grote metamorfose doorlopen.

  • Het hoofdmenu (op uw beeldscherm onderaan) blijft steeds zichtbaar.
  • De afbeeldingen kunnen in een doorlopende reeks bekeken worden.
  • Een nieuwe indeling van de menu´s, de webpagina´s zijn beter gegroepeerd.
  • Er is veel nieuwe ruimte voor nieuwe teksten en afbeeldingen.

Veel dank aan de webmaster Wilfried Nauta!

Nieuw:
de Sterren- en Planetenkalender
voor 2021

  • Het jaarthema is "Venus en Mercurius, overeenkomsten en verschillen".
  • Ook zijn er veel afbeeldingen en teksten van de Mesopotamische en Griekse oorsprong van de namen en figuren van de sterrenbeelden.
  • Te koop bij de boekhandel of rechtstreeks bij uitgeverij Cichorei:

(Er verschijnt geen Nederlandse versie)

Zie verder het menu "Kalender" (klik beneden op het beeldscherm)

Na 20 jaar de volgende samenstand van Saturnus en Jupiter

In december is in het begin van de avond goed te volgen dat de hoekafstand tussen de heldere Jupiter en de matgele Saturnus tot 21 december steeds verder afneemt.

Veel mensen kijken al jaren vooruit naar deze avond. Tot 21 december 2020 staat Jupiter lager in het zuidwesten dan Saturnus, hij gaat voor Saturnus onder. Na de samenstand wordt Saturnus de koploper en gaat hij eerder onder dan Jupiter.

De afgelopen 10 jaar werd de hoekafstand tussen Jupiter en Saturnus van jaar tot jaar kleiner. Op de conjunctie maan-Jupiter volgde steeds sneller de conjunctie maan-Saturnus. Begin 2020 snelde de maan de volgende dag aan Saturnus voorbij, vanaf maart was het vaak al op dezelfde dag. Een samenstand van Saturnus en Jupiter heeft meestal zo´n lange voorbereidingstijd. De nauwe samenstand maakt het tot een historisch gebeuren.

Het wordt geen lichtspektakel voor het oog, het is meer een subtiel gebeuren, Als je van week tot week, avond tot avond volgt hoe de planeten elkaar naderen, wordt het aan elkaar voorbijschrijden op 20-22 december het hoogtepunt van een uniek gebeuren.

Je hebt wel een goede plek nodig om dit te kunnen zien. De planeten beschrijven zo´n lage, zuidelijke en korte hemelboog als de zon midden januari. In het begin van de avond zijn ze dalend en bevinden zich laag in het zuidwesten. Ze hebben geenszins een gunstige positie, ze staan daar waar de hemel tijdens de avondschemering het langst blijft oplichten.

Bovenstaand afbeelding laat zien dat Jupiter en Saturnus van week tot week iets dichter bij de kop van de Steenbok staan. Hun relatief langzame oostwaartse gang langs de sterren onttrekt zich echter in de loop van december steeds meer uit het zicht. De lichtzwakke sterren van de Steenbok verbleken immers veel vroeger in het licht van de ondergegaande zon dan Saturnus en Jupiter.

Jupiter beweegt sneller oostwaarts langs de sterren dan Saturnus. De komende 10 jaar zullen Saturnus en Jupiter zich van elkaar verwijderen en pas over 20 jaar is er de volgende samenstand.

De planeten doen meerdere bewegingen tegelijkertijd. Saturnus beweegt sneller richting de zon dan Jupiter, zie onderstaande afbeelding.

Op 21 december 2020 ontstaat een zeer nauwe conjunctie

Saturnus nadert de zon sneller dan Jupiter

De posities van de heldere Jupiter en de matgele Saturnus op 1, 11, 21 en 31 december, steeds een uur na zonsondergang. Saturnus nadert de ondergegaande zon sneller dan Jupiter en trekt op 21 december aan Jupiter bovenlangs voorbij.

Dit jaar begint de winter op 21 december. De zon beschrijft zijn laagste hemelboog, hij is maar 7 uur en 45 min. aan de hemel. Op de avond van 21 december 2020 gaat de zon omstreeks 16.27 uur onder (Arnhem). De wassende maan is dan al goed zichtbaar. Het planetenpaar zal ongeveer verschijnen op de boog tussen maan en de plek van zonsondergang. De zon heeft op 21 december zijn meest zuidelijke ondergangspositie (ongeveer in het zuidwesten, 6° ten noorden ervan).

Jupiter wordt in het begin van de avondschemering eerder zichtbaar dan de helderste sterren. Op het moment van zonsondergang staat hij onzichtbaar 26° links van hem, 14° boven de (vlakke) horizon (bij uitgestrekte arm is je handbreedte 10°). Hij staat in dezelfde richting als de zon omstreeks half 3, maar 6° hoger. Kort na zonsondergang is de hemel echter nog te licht om Jupiter te kunnen zien. Hoe meer vertrouwd met de plek waar Jupiter de dagen ervoor verscheen en hoe helderder de lucht, des te eerder is hij als een zwak lichtpuntje te herkennen. Vaak geldt: Hoe jonger de ogen, des te eerder kan de planeet worden waargenomen. Wanneer de ontdekker de richting aanwijst, wordt het gemakkelijker Jupiter (vroeg of laat) aan de blauwe hemel te herkennen. Hoe dieper blauw de zuidwestelijke hemel, hoe gemakkelijker Jupiter (terug) te vinden is.

Dankzij de heldere Jupiter kan na enige tijd Saturnus als een zwak "troebel geel" lichtpuntje rechtsboven Jupiter, die intussen duidelijk oplicht, waargenomen worden.

Saturnus staat ongeveer een-vijfde maandoorsnede boven Jupiter. Een zo´n nauwe conjunctie biedt verrassende fenomenen. Blijft het planetenpaar bij het invallen van de duisternis als twee afzondelijke lichten zichtbaar? Wanneer de hemel kraakhelder is, licht Jupiter bij het invallen van de duisternis intensiever op en lijkt hij groter. Gaat de heldere Jupiter Saturnus zo verbleken, dat die nauwelijks meer te zien is?

Had de nauwe samenstand in juli plaatsgevonden, toen ze beide in grootste glans waren, was het licht van Saturnus zo veel groter geweest dat "zijn lichtsfeer" had kunnen samenvloeien met die van Jupiter. De helderheid is sindsdien afgenomen, Saturnus heeft als vertrekkende avondplaneet een te geringe lichtsfeer om zich met Jupiter te kunnen verenigen.

De planeten dalen samen en tijdens het dalen komen Saturnus en Jupiter nog dichter bij elkaar. Saturnus daalt iets sneller (beweegt iets sneller van oost naar west) dan Jupiter.

Omsteeks 18.55 uur gaat het planetenpaar onder. De kortste hoekafstand tussen Jupiter en Saturnus vindt pas na hun ondergang plaats, om 19.21 uur.

De planeten hebben een hoekafstand van maar 30° t.o.v. de ondergaande zon. Was die hoekafstand groter geweest, hadden ze intensiever opgelicht en waren ze ´s avonds langer zichtbaar geweest. Bovendien waren de onderlinge verschillen in tempo geringer geweest en had de toenadering langer geduurd.

Saturnus zal omstreeks 4 januari 2021 in de avondgloed verdwijnen. Jupiter, die veel helderder is, omstreeks 31 januari.

De Sterrengids 2020 (Jean Meeus, Mat Drummen e.a.) meldt een onderlinge afstand van 6´06". Over 60 jaar komen ze nog iets dichter bij elkaar (6´01" op 15 maart 2080). Bijna vier eeuwen geleden stonden ze echter nog dichter bij elkaar (op 16 juli 1623 bedroeg de hoekafstand 5´10").

De samenstand bij de kop van de Steenbok

Saturnus en Jupiter komen om de 20 jaar bij elkaar. De volgende conjunctie van 31 oktober 2040 vindt in de Maagd plaats, die van 7 april 2060 in de Stier.

Saturnus heeft ruim 29 jaar nodig voor zijn rondgang door de dierenriem, Jupiter vaak een paar weken minder dan 12 jaar. Hun volgende conjunctie is steeds ongeveer 2/3 deel van de dierenriem verder oostwaarts. Jupiter heeft dan de gehele dierenriem plus 2/3 deel doorlopen.

Saturnus en Jupiter hebben na 60 jaar een samenstand die meestal opnieuw in hetzelfde sterrenbeeld plaats vindt. Op 15 maart 2080 is de conjunctie opnieuw in de Steenbok, dan links van de kop van de Steenbok. De samenstand na 60 jaar vindt gemiddeld steeds ongeveer 8° meer oostwaarts in de dierenriem plaats. Saturnus en Jupiter zullen in 2080 nog nauwer aan elkaar voorbijschrijden, op 15 maart 2080 staat Jupiter boven Saturnus.

Saturnus heeft na 60 jaar twee keer de dierenriem doorlopen, Jupiter vijf. Hoe het gebeuren plaats vindt, wisselt. De conjunctie van 21 december 2020 vindt aan de avondhemel plaats kort voordat Saturnus onzichtbaar wordt, in het licht van de ondergaande zon verdwijnt. Bij van 15 maart 2080 zijn de planeten aan het begin van hun zichtbaarheidsperiode. Ze zijn ochtendplaneten en hebben t.o.v. de opkomende zon een afstand van 44°. Ze staan 14° verder weg van de zon dan in 2020, ze schrijden nog langzamer aan elkaar voorbij. De dierenriem heeft in maart aan de ochtendhemel een lage positie, ook dan is het gebeuren in zuidelijke landen veel beter te zien dan in Nederland.

In een verre toekomst gebeuren de samenstanden niet meer opeenvolgend in Steenbok - Maagd - Stier, maar verschuiven van de Steenbok naar de Waterman, van de Maagd naar de Weegschaal en van de Stier naar de Tweelingen.

Van Schutter naar Steenbok - de stijgende gang van Jupiter

Jupiter stond in 2020 gedurende zijn helderste periode steeds linksonder het hoofd van de Schutter. Hij beschreef elk etmaal zo´n korte en lage hemelboog als de zon begin januari.

Jupiter gaat in december iets sneller (van de onzichtbare Schutter) naar de Steenbok dan Saturnus. Wanneer hij te dicht bij de zon staat om nog even tijdens de schemering gezien te kunnen worden, versnelt hij zijn oostwaartse gang langs de sterren. Omstreeks 13 maart 2021 worden de beide planeten weer zichtbaar aan de ochtendhemel. Wanneer aan de zuidoostelijke ochtendhemel een nieuwe zichtbaarheidsperiode begint, staat Jupiter niet meer tussen Schutter en Steenbok, maar bij de visstaart van de Steenbok, onder de linker kruik van de Waterman.

Jupiter beschrijft in 2021 elk etmaal zo´n lage hemelboog als de zon midden februari. Hij komt noordelijker op en beschrijft een langere en hogere hemelboog dan in 2020 in de Schutter. Jupiter heeft bij zijn oostwaartse gang door de sterrenbeelden Schutter-Steenbok-Waterman (-Stier) een stijgende gang.

Bron: Sternen-und Planetenkalender 2021, August.

Saturnus staat bij het zichtbaar worden aan de ochtendhemel omstreeks 13 maart 2021 rechtsboven Jupiter. Hij bevindt zich nog steeds bij de horens van de Steenbok. Toen hij in de nabijheid van de zon was, schreed hij van een positie rechts van de kop van de Steenbok, naar een positie links ervan. Saturnus beschrijft in 2021 elk etmaal maar een iets een hogere hemelboog dan in 2020. Zijn stijgende gang valt veel minder op dan die van Jupiter. Jupiter heeft ongeveer 6 jaar nodig om te stijgen van zijn laagste hemelbogen in de Schutter naar zijn hoogste in de Stier, Saturnus 15 jaar.

Zie voor meer afbeeldingen en toelichting het menu "Jupiter und Saturn"


En nu hopen dat in december het weer meewerkt, zodat we de toenadering van Saturnus en Jupiter en hun samenstand in het echt kunnen meemaken. Saturnus blijft op die steeds zeldzamere plaatsen in Nederland waar niet te veel lichtverontreiniging is, tot omstreeks 4 januari 2020 zichtbaar. Het weer uit elkaar gaan van Saturnus en Jupiter is tot dan te volgen.

En ook hopen dat de locale zogenaamde Kerstverlichting het gefonkel aan de hemel en het planetensamenspel niet volledig doet verbleken.

Home · contact · Stichting Een Klaar Zicht © 1995 - 2020