De Dierenriem

Twaalf sterrenbeelden nemen een bijzondere plaats in. Dat heldere, rustige licht (vaak de planeet Venus of Jupiter) bevindt zich in een sterrenbeeld van de Dierenriem. De planeten en ook de maan zwerven door de 12 sterrenbeelden van de Dierenriem. Ze bevinden zich in de nabijheid van de jaarlijkse zonneweg. Op de hemelkaarten is de jaarlijkse zonneweg (ecliptica) ingetekend als een gestreepte lijn.

De sterren van het beeld waarin de zon staat, zijn door het daglicht niet te zien. Aan het geleidelijk verdwijnen van de sterrenbeelden in de avondgloed en aan het steeds beter zichtbaar worden van de sterren aan de ochtendhemel kun je afleiden dat de zon jaarlijks de gehele Dierenriem in oostelijke richting doorloopt. Vanuit de Vissen gaat hij naar de Ram en verder naar de Stier, etc. Na een jaar staat hij weer op dezelfde plaats tussen de sterren.
 

De Dierenriem staat gedurende het etmaal in een steeds andere positie. Hij verschuift van de meest oostelijke stand via de hoogste stand naar de meest westelijke stand. Dit duurt ruim 16 uur. De daaropvolgende gang (via de laagste stand naar de meest oostelijke stand) gebeurt al binnen 8 uur.
De Dierenriem heeft vier extreme standen:
de Dierenriem in zijn meest oostelijke stand
de Dierenriem in zijn hoogste stand
de Dierenriem in zijn meest westelijke stand
de Dierenriem in zijn laagste stand

De zon, de maan en de planeten maken de dagelijkse oost-westgang van de sterrenwereld mee. In tegenstelling tot de sterren veranderen hun op- en ondergangsplaatsen en hemelbogen. Wanneer de zon, de maan of een planeet elke volgende dag iets noordelijker opkomt, doorloopt hij steeds hogere, grotere hemelbogen en verschuift zijn ondergangsplaats steeds meer richting noord. Hij 'wikkelt zich uit'.
 

De namen en de gestalten van de beelden,
een cultureel gegeven

De namen en de gestalten van de sterrenbeelden hebben een mythologische oorsprong (Babylonische en Griekse cultuur).

De Babyloniërs keken naar de volgorde van de beelden (welke beelden komen na elkaar op) en naar de sterren die aan de hemel tegenover elkaar staan: als Aldebaran in de Stier ondergaat, komt Antares in de Schorpioen op. Zie het overzicht van de Dierenriembeelden, die aan de hemel tegenover elkaar staan.

De teksten over de oorsprong van de namen en de gestaltes van de de twaalf Dierenriembeelden zijn te vinden bij de afzonderlijke Dierenriemkaarten . Deze sterrenkaarten hebben een bijzonder eigenschap: door te klikken komt of verdwijnt de gestalte. Dit is een grote hulp bij het leren herkennen van de groep sterren.