Afb. De positie van Mars en de Tweelingen in december
aan de avondhemel, te middernacht en aan de ochtendhemel.
De afbeelding
is er ook in groter formaat.
Een keer in 15 jaar bereikt Mars zijn grootste helderheid in de donkerste maand van het jaar en staat hij in de Kersttijd midden in de nacht heel hoog in het zuiden. Dat gebeurt dit jaar! In de afgelopen maanden kondigde deze bijzondere periode zich aan. Steeds vroeger in de avond pronkte de oranjekleurige planeet boven de noordoostelijke horizon en zijn glans werd steeds intensiever. In december wordt hij al tijdens de avondschemering aan de noordoostelijke hemel zichtbaar. Gedurende de vele avonduren klimt hij hoger en hoger. Je herkent hem met een oogopslag aan zijn intensief oplichtend, maar opvallend rustig, oranjekleurig licht. De planeet glanst intensiever dan de oranjekleurige Betelgeuze van Orion en de helderste ster van het firmament, Sirius in de Grote Hond, die laag boven de daken van de huizen door zijn kleurrijk gefonkel de aandacht trekt. De warme gloed van Mars geeft aan het fraaiste gebied van de winterhemel extra glans.
Mars bevindt zich tussen de Stier en de Tweelingen. Deze sterrenbeelden
beschrijven van alle Dierenriembeelden de hoogste en langste hemelbogen en
doorlopen deze maand ongeveer van de avond- tot de ochtendschemering hun baan van
noordoost naar noordwest.
Als je ‘s avonds elke keer op dezelfde tijd kijkt, bijv. om 20 uur, staan de
sterren van de Stier en de Tweelingen van week tot week steeds hoger boven de
oostelijke horizon. De positie van Mars verandert echter met nog meer vaart.
Eind december staat hij om 20 uur veel hoger dan begin december
Wanneer je aan de hemel volgt hoe Mars zich verhoudt tot de sterren, kun je je
verbazen over het tempo waarmee hij zich van de Tweelingen verwijdert. Tot de
dag waarop hij tegenover de zon komt te staan (op 24 december), nadert hij de
bovenste hoorn van de Stier met steeds meer vaart. Hij zal nog tot eind januari
westwaarts langs de sterren bewegen, maar dan steeds langzamer. De gang richting
de Stier bewerkstelligt dat zijn hoogte boven de oostelijke avondhemel van week
tot week aanzienlijk meer toeneemt dan die van de Tweelingen. Hoger aan de hemel
ziet hij er veel krachtiger uit. Ja, de wijze waarop Mars aan de avondhemel
verschijnt, maakt indruk.
Afb. De witte lijn geeft de positie van de zon weer, wanneer
ze in de maanden juni (zie de 6) en juli (7) langs de sterren van de Stier en de
Tweelingen gaat.
De rode lijn toont de heen en weer gaande beweging van Mars tussen de
Dierenriembeelden Stier en Tweelingen van september 2007 (9) tot maart
2008 (3).
Mars trekt van 15 november 2007 tot 30 januari 2008 westwaarts langs de sterren
en halverwege, op 24 december, staat hij precies tegenover de zon. Mars is in
december de gehele nacht aan de hemel en staat te middernacht drie graden hoger
dan de zon op de langste dagen van het jaar.
De onderste lus laat zien dat Mars van oktober 2007 tot eind februari 2008 zich
dichter bij de aarde bevindt dan de zon.
In december, wanneer Mars zijn grootste glasn heeft, is hij het dichtst bij de
aarde.
(Bron: Planetenkarte 2007-2008 van Markus Heyerhoff www.heyerhoff.de
De afbeelding laat zien dat Mars zich tegelijkertijd verwijdert van de
Tweelingen en van de jaarlijkse zonneweg (de witte baan). Hoe hoger zijn positie
boven de zonneweg, des te hoger kan hij in het zuiden oplichten. Mars klimt
tijdens zijn glorieweek (de dagen om 24 december) ongeveer drie graden hoger dan
de zon op de langste dag van het jaar. Van alle hemellichamen kunnen alleen Mars
en de volle maan te middernacht zo hoog culmineren.
En warempel, de maan komt
precies op de dag dat Mars in oppositie met de zon treedt, ook tegenover de zon
te staan. Op 24 december heeft de maan als volle maan een samenstand met Mars.
Zou de maan met Kerstmis een tere sikkel zijn, dan was de maan alleen tijdens de
schemering zichtbaar en had Mars midden in de nacht hoog in het zuiden zeer
krachtig opgelicht en de gehele hemel gedomineerd. Maar nu de maan op 24
december vol is, ontneemt het koele maanlicht Mars zijn pracht.
Het is boeiend
te volgen hoe de maan van 21 tot 25 december door de Stier en de Tweelingen
snelt en de helderheid van Mars de volgende nacht anders beïnvloedt.
Er is nog een bijzondere samenloop van omstandigheden: wanneer de volle maan in
de nacht van 23 op 24 december ongeveer van 4 uur tot 5.30 uur aan Mars
voorbijtrekt, staat ze net als Mars ook drie graden ten noorden van de zonneweg
en bedekt ze Mars. Dit gezien vanuit het gebied ten noorden van
Den Helder - Winterswijk; elders passeert de volle maan Mars bovenlangs.
De nacht voorafgaand aan de Kerstnacht, de nacht van 23 of 24 december, biedt
voor alle mensen op aarde een unieke samenstand: midden in de nacht glanst de
volle maan op het hoogste punt van haar hemelboog en heel dicht bij haar
verschijnt Mars als een teer oranje stipje.
