Afb. De Vissen zijn te herkennen aan hun positie bij het Lege Herftsvierkant.
Ze komen tegelijk op en gaan langzaam na elkaar onder.
Op 26 september staat de volle maan bij de Westelijke Vis,
ze komt op om 18.49 uur.
Op 27 september staat een grote, bijna ronde maanschijf meer naar links, dichter
bij de Noordelijke Vis. Deze komt noordelijker op, de opkomst is maar een
kwartier vertraagd (19.04 uur).
De afbeelding
is er ook in groter formaat.
Deze maand verandert er veel. Eind september komt de zon bijna een uur later op
dan in het begin (op 30 september om 7.19 uur). Om Venus en Saturnus aan de
ochtendhemel waar te nemen is dit extra nachtelijke uur bijzonder gunstig. Venus
is zo helder is dat ze ook na zonsopkomst aan de oostelijke hemel oplicht. Een
volkomen donkere hemel is echter nodig om haar “in volle pracht” te zien; je
hoeft de komende maanden niet meer zo vroeg op om haar tussen de fonkelende
sterren te kunnen bewonderen.
Eind september wordt ‘s avonds het ruim een uur eerder dan begin september. (De
zon gaat op 1 september onder om 20.06 uur, op 30 september om 19.03 uur). De
periode dat je na het avondeten in de tuin werkte of met zonlicht aan sport
deed, is weldra voorbij. De zomer ligt achter ons.
De volle maan staat elke maand een “volle nacht” aan de hemel. Op 26 september
komt de volle maan al een half uurtje voor zonsondergang op. Hoe donkerder de
oostelijke hemel, des te meer trekt de grote oplichtende schijf de aandacht. Het
koele maanlicht maakt het mogelijk dat je in de nachtelijke uren de contouren
van bomen en voorwerpen en ook de onregelmatigheden van het wegdek kunt zien.
De volgende dag is de hemel tijdens de avondschemering opnieuw indrukwekkend: in het westen de avondgloed, in het oosten een grote schijf laag boven de bomen. De kleur van de maan zo laag aan de hemel kan geel, warm oranje of zelfs rood zijn. Ook op de volgende avonden staat bij het invallen van de duisternis een grote lichtschijf aan de oostelijke hemel. In september geeft de gebochelde afnemende maan in het begin van de avond (bijna) zo veel licht als de volle maan. Vroeger gebruikten de mensen dit maanlicht bij het binnenhalen van de oogst. Vandaar dat de volle maan in september de naam oogstmaan heeft gekregen.
De maan komt elke volgende dag gemiddeld 50 min. later op, maar er zijn grote variaties. Nu de zon van dag tot dag een steeds lagere baan beschrijft, doorloopt de maan in de dagen om volle maan een steeds hogere hemelboog. In september komt de gebochelde maan van dag tot dag noordelijker op. Haar opkomst is slechts een kwartier vertraagd. Boeiend is dat het beeld van de opkomende Vissen laat zien waarom de maan in september zo vroeg op de avond zo veel licht geven kan.
Bij het invallen van de duisternis wordt aan de oostelijke hemel het Grote Vierkant van Pegasus, ook genoemd het Lege Herfstvierkant, zichtbaar. Vier sterren perken een groot, donker gebied af. De ster die als laatste opkomt (linksonder) is duidelijk zwakker dan de andere drie. Het gebied is vrijwel leeg. Alleen onder gunstige omstandigheden tonen zich enkele lichtvlekjes. Dankzij het Herftsvierkant is het gebied van de Vissen gemakkelijk te vinden. De rechter vis (de Westelijke Vis) bevindt zich onder het Lege Vierkant, de linker vis (de Noordelijke Vis) links ervan. De wazige sterren van de Vissen zijn helaas pas te herkennen als ze voldoende hoog geklommen zijn. Dit sterrenbeeld heeft een Griekse oorsprong. In de Babylonische cultuur bevond zich in dit gebied een zwaluw en een hemelsgodin, die eveneens met een koord verbonden waren.
De Westelijke en Noordelijke Vis springen als het ware tegelijk uit het water
omhoog. De afnemende maan bij de linker vis, komt maar een kwartier later op dan
op de avond ervoor de volle maan die bij de rechter vis staat. In de maand
waarin de daglengte het snelst afneemt, brengt de maan relatief veel licht in de
nacht. Ze verlengt als het ware de werkdag.
