Afb. Cepheus en Cassiopeia (de hemel-W) aan de noordelijke hemel.
De rechterzijde geeft hun positie weer zoals die in augustus tijdens de avonduren (in Nederland).
De koning en zijn vrouw stijgen aan de noordoostelijke hemel, Cassiopeia volgt haar man.
Links van de Poolster de positie twaalf uur later.
(Naar: Werner Perrey: Sternbilder, Himmelsatlas für das ganze Jahr, Verlag Urachhaus, Stuttgart).

De afbeelding is er ook in groter formaat.
 

Cepheus, de man van Cassiopeia

In de buurt van het duidelijke sterrenbeeld Cassiopeia is een gebied met lichtzwakke sterren. De Grieken vernoemden deze groep naar Cepheus, de treurende koning van Ethiopië. Wanneer je weet waar het noorden is of de Kleine Beer kunt herkennen, is zijn gebied gemakkelijk te vinden. De rechtervoet van Cepheus staat dicht bij de Poolster, de ster die zich in het noorden bevindt en de staart van de Kleine Beer markeert. Het hoofd met de tulband is het verst verwijderd van de Poolster.
In augustus bevinden Cepheus en zijn vrouw Cassiopeia (de hemel-W) zich ‘s avonds rechts van de Poolster, zie de afbeelding. Ze zijn aan het stijgen, de heldere Cassiopeia volgt de lichtzwakke Cepheus.
Het compacte groepje heldere sterren van Cassiopeia krijgt bij het stijgen de vorm van een 3, zoek Cepheus linksboven haar. Hoog aan de noordelijke hemel lijkt Cassiopeia op een grote M. Bij het dalen, links van de Poolster, lijkt Cassiopeia op een grote E en staat Cepheus rechtsonder haar, zie de afbeelding. Gezien vanuit Nederland gaan de koning en de koningin van Ethiopië niet onder, ze cirkelen om de Poolster.

Cepheus wordt ook afgebeeld als een Perzische vorst of met een kroon. De omvang van de figuur kan veel groter zijn: bij de sterren die op deze kaart de beide voeten markeren, staan dan de knieën of de heupen.
Tegenwoordig worden op hemelkaarten tussen sterren lijnen geplaatst. De lijnengroep van Cepheus lijkt op een klein huis met een spits dak. De ster die het spitse dak markeert, bevindt zich bij de rechtervoet, terwijl de muren als het ware hun fundament hebben bij het hoofd en de rechterschouder. Op sommige afbeelding is uitgaand van de lijnen die het huisje vormen een koning getekend.

 

Het leergedicht van Aratus

Het sterrenbeeld Cepheus stamt uit de Griekse tijd. Het mythologische verhaal over zijn dochter Andromeda was door de toneelstukken van de tragediedichters Sophocles en Euripides bij het Griekse volk zeer bekend. Het gepoch van de koningin had het Ethiopische volk de ene ramp na de andere gebracht.
De astronoom Eudoxus, die in Egypte gewerkt had, schreef als eerste over het sterrenbeeld Cepheus. De dichter Aratus (uit Soloi) bouwde voort op zijn werk. Cepheus was familie van de god Zeus die de sterrenbeelden zelf aan de hemel geplaatst had. De man had zijn armen wijd gestrekt, zijn beide voeten stonden bij de staart van de berin Kynosura (de Kleine Beer). Het hoofd, de schouders en de armen van Cepheus gingen volgens Aratus onder, maar de gordel en de voeten niet. In de buurt van Cepheus staan zijn vrouw Cassiopeia, hun dochter Andromeda en de held Perseus die uit liefde voor de prinses het zeemonster bestrijdt.
De Poolster komt in dit gedicht niet voor. In die tijd lag de noordelijke hemelpool niet bij de staart van de Kleine Beer, maar in de buurt van zijn kop. Toen was Cassiopeia aanzienlijk verder verwijderd van de hemelpool dan haar man; zij bleef elk etmaal vijf uren verborgen achter de noordelijke horizon.

De beschrijvingen van Aratus hadden een grote invloed op de wijze waarop de mensheid zich de sterrenbeelden voorstelt. Voor de Grieken, die het drama van de vorstenfamilie kenden, waren de beschrijvingen van Aratus een leergedicht. Hiermee leerden ze de sterrenbeelden te herkennen. In die tijd was er nog geen coördinatensysteem om de plaats van een ster aan te geven noch waren er hemelkaarten met lijnen tussen de sterren. Het vertrouwd zijn met het mythologische verhaal maakte het mogelijk het nachtelijke gebeuren aan de hemel te volgen.

Nawoord:
De recente Engelse vertaling (Aratus Phaenomena) door Douglas Kidd heeft een uitgebreid commentaar met unieke geschiedkundige beschouwingen.
Onderstaande link biedt de Duitse vertaling van de Phainomena van Aratus door Manfred Erren, een antiquarische uitgave van Heimeran Verlag.
Een Nederlandse vertaling is mij niet bekend