Astronomen verheugen zich al jaren op dinsdag 8 juni. Geen mens die nu leeft, heeft het al eerder kunnen zien. Venus, die enkele weken terug tijdens de avondschemering nog zo helder was, trekt voor de zon langs en verschijnt als een zwart puntje. In Europa, Azië en het grootste deel van Afrika is deze Venusovergang van begin tot einde zichtbaar. De eerste aanraking van Venus met de zon geschiedt om 7.19 uur, de zon staat ongeveer 17 graden boven de oostelijke horizon. Om 13.23 uur, de zon staat op zijn hoogst in het zuiden, treedt Venus uit de zon. Deze tijden gelden voor Nederland, in Frankrijk begint en eindigt de overgang tientallen seconden later dan in Groningen.
Je hebt geen verrekijker nodig om dit zeldzame gebeuren te kunnen zien. Met een beschermende zonnefilter, bv. de onbeschadigde eclipsbril van 1999, is waar te nemen dat de planeet als een donker, rond schijfje over de intensief oplichtende zon trekt.
Klik hier voor de gegevens voor het bestellen van eclipsbrillen bij Stichting De Koepel in Utrecht.
De eclipsbrillen kosten Euro 1,50 per stuk, met verzendkosten Euro 2.
Korting bij afname van 10 ex. of meer. Vraag een offerte.
Stichting De Koepel, Zonnenburg 2, 3512 NL Utrecht, tel.030-2311360
E-mail: info@dekoepel.nl
Stichting 'De Koepel' is het verkooppunt van astronomische boeken, steratlassen, software enz.
Een overzicht van de producten vindt u in hun leveringsprogramma, zie www.dekoepel.nl
Afb. 1 toont de weg van Venus over de zon zoals deze ook in Nederland te zien is. In gebieden waar de hemelbogen van zon en Venus steiler of vlakker zijn of waar zon en Venus dalend zijn tijdens de overgang krijgen de mensen een ander pad te zien. Onderstaande afbeelding komt uit de website van Steven van Roode over de Venusovergang.
Er zijn uit de Oudheid geen berichten over dit gebeuren. Het zou voor de Babylonische en Griekse astronomen een grote schok zijn geweest als het tot hen was doorgedrongen dat zo'n donker puntje voor de zon hun liefdesgodin was. Voor de Grieken waren de planeten de lichamen van goden, deze gaven licht. Het goddelijk licht kon opvlammen of afnemen. De overgang laat echter de planeet zien als een duister voorwerp.
Pas nadat de telescoop was uitgevonden en Johannes Kepler nieuwe inzichten in de beweging van de planeten om de zon had ontwikkeld, kon dit zeldzame gebeuren voorspeld en waargenomen worden.
Kepler berekende dat Venus op 6 december 1631 voor de zonneschijf langs zou trekken. Dit vond echter in Duitsland 's nachts plaats. De volgende Venusovergang , bijna 8 jaar later, was de eerste die door een mens werd waargenomen. Na deze van 4-12-1639 zijn er nog maar vier geweest. De astronomen organiseerden grote expedities om om aan de duur van de overgang te kunnen berekenen hoe ver de afstanden tussen zon, aarde en planeten zouden zijn. Helaas lieten de contacttijden van Venus met de zon zich niet exact genoeg vaststellen. De onderlinge afstanden konden echter in de vorige eeuw dankzij nieuwe meettechnieken wel met de gewenste nauwkeurigheid berekend worden.
Voor moderne astronomen is de wijze waarop Venus over de rand van de zonneschijf schuift het meest boeiend.
Het in- en uittreden duurt elk ongeveer 20 min. Wanneer je voor de verrekijker een geschikt objectieffilter plaatst, kun je dit volgen. De schematische afb. 2 toont de gang van Venus over een stilstaande zon.
Haar intrede duurt van 7.19 tot 7.39 uur. Om half 11 is Venus halverwege en het meest verwijderd van de zonnerand. Haar uittreden duurt van 13.03 tot 13.23 uur.
Onderstaande afbeelding komt uit de
website van Steven van Roode over de Venusovergang.
Afb. 2. Schema van de weg van Venus over de stilstaande zon (de pijl wijst naar
het noorden). De aangegeven tijden zijn de tijden berekend voor Greenwich,
wintertijd (UT, universal times). In de zomer moet er in Nederland voor de
actuele kloktijd bij de UT-tijd twee uur opgeteld worden.
Venus verschijnt gedurende acht jaar steeds anders, de volgende acht jaar
herhaalt het geheel zich echter op bijna dezelfde wijze. Wat in mei en juni
2004 gebeurt, Venus verdwijnt als avondplaneet en verschijnt twee weken later voor zonsopkomst als een helder licht aan de
oostelijke hemel, was 8, 16, 24 enz. jaar geleden ook te zien en zal over 8,
16, 24 enz . jaar opnieuw plaatsvinden.
In 1996, 1988 enz.
passeerde Venus de zonneweg op een moment dat de zon zich daar niet bevond.
Venus bleef tijdens de conjunctie onzichtbaar. In
2004 passeert Venus op 7 juni de zonneweg en kort daarna (8 juni) heeft ze een
samenstand met de zon. Over 8 jaar zal Venus op 6 juni 2012 haar samenstand
met de zon hebben en de volgende dag door haar dalende knoop gaan. Ook
dan trekt Venus voor de zon langs en zal ze te zien zijn als een zwart schijfje.
Elke volgende juni-samenstand verloopt 2,4 dagen vroeger, op 3 juni 2020 zal
Venus tijdens de conjuctie weer onzichtbaar blijven.
Deze
eeuw geldt: wanneer Venus op 7 juni - of anderhalve dag ervoor of erna - aan de zon van oost naar west
voorbijloopt, wordt Venus zichtbaar als een zwart puntje op de zon.
De gang van Venus biedt veel waarover men zich verbazen kan.
Onderstaande afbeelding is gemaakt met behulp van Guide 8.
