Saturnus, de geheimzinnige planeet
Eind 2003 en begin 2004 biedt Saturnus aan zijn trouwe vrienden
gedenkwaardige nachten. Zijn licht zal tot 2031 niet meer deze intensiteit
hebben!
In januari is Saturnus in het begin van de avond veruit het
helderste licht aan de oostelijke hemel. Hij is echter niet zo'n aandachttrekker
als Venus (ZW). In de loop van de avond komen slechts twee lichten op die hem in
helderheid zullen overtreffen: de fonkelende Sirius en de intensief oplichtende
Jupiter. Wanneer Jupiter in het oosten aan het stijgen is, staat Saturnus als
een rustig schijnend licht hoog aan de zuidelijke hemel. Hij klimt zo hoog als
de zon in de lichtste maand van het jaar. 's Ochtends vroeg, op het einde van de
lange winternacht, staat Saturnus nog steeds aan de hemel, zoek hem dan laag in
het noordwesten. Pas in 2032 zal hij weer zo hoog aan de hemel verschijnen als
nu en zo noordelijk ondergaan.
De sterren komen elke maand twee uur vroeger op en staan twee
uur vroeger op hun hoogste positie in het zuiden. De beweging van Saturnus lijkt
op die van de sterren. Hij zal de komende maanden tijdens de avondschemering
aanzienlijk hoger aan de oostelijke hemel verschijnen.
Saturnus passeerde op 4 juni het zomerzonnewendepunt en kwam de
volgende dag in de Tweelingen. Elk etmaal beschijft hij zo'n lange en hoge
hemelboog als de Tweelingen.
Een ster heeft vaste afstandsverhoudingen tot de
andere sterren. Wie regelmatig kijkt naar de positie van Saturnus ten opzichte
van de twee sterren die de linker voet van Castor markeren, kan
met het blote oog zien dat Saturnus in bepaalde periodes zich enigszins beweegt
en in andere periodes zich gedraagt als een vaste ster. Dankzij die beide
voetsterren krijgen we een unieke gelegenheid om waar te nemen hoe Saturnus een
subtiele heen- en weergaande beweging maakt.
Zie de afbeelding in grotere formaten.
Rechts, westwaarts van de Tweelingen bevindt zich de Stier. In de periode dat
Saturnus goed zichtbaar is, van eind oktober 2003 tot begin maart 2004, schrijdt
hij terug naar de
Stier. Halverwege deze periode, in december en januari, verandert zijn positie
het meest. In maart lijkt zijn beweging op die van een vaste ster. Na 7 maart
trekt Saturnus weer oostwaarts langs de sterren, eerst zeer traag, dan
geleidelijk iets sneller. Het wordt echter steeds moeilijker om zijn gang in de
Tweelingen te volgen. Het sterrenbeeld en de planeet naderen immers de
ondergaande zon en verbleken in het zonlicht. Saturnus blijft van begin juni tot
begin augustus onzichtbaar.
De lichtritmes van Saturnus
Saturnus bereikt jaarlijks in de week dat hij in oppositie
treedt met de zon zijn grootste helderheid. Op 31 december 2003 komt Saturnus
precies tegenover de zon te staan. Wie onthoudt hoe helder Saturnus tijdens de
jaarwisseling is, kan bij de komende opposities constateren dat Saturnus lang
niet meer zo veel licht geeft, als je zou verwachten. Pas in 2031 en 2032 wordt
hij tijdens zijn oppositie met de zon weer zo helder als nu. Dit hangt samen met twee
andere, subtiele lichtritmes.
Saturnus heeft bijna 30 jaar nodig voor het doorlopen van de
gehele Dierenriem. In 14 jaar doorloopt hij het zogenaamde lichte deel van de
Dierenriem, de beelden Ram, Stier, Tweelingen. Kreeft, Leeuw en een deel van de
Maagd en de Vissen. In 16 jaar het donkere deel. Gedurende deze 16 jaar bevindt
hij zich elk etmaal langer onder de horizon dan erboven. Saturnus staat in de
nabijheid van het zomerzonnewendepunt iets dichter bij de zon dan anders. Zodoende komt hij in 2003 tijdens zijn oppositie met de zon dichter bij de aarde
dan in de komende 28 jaren. Hij is nu groter, geeft meer licht. Bovendien is hij
dit jaar extra helder door de gunstige stand van zijn ring. Zijn omhullende
ring, die meer licht terugkaatst naarmate de ring schuiner staat, maakt hem
uniek. Saturnus zal bij zijn volgende opposities veel minder helder zijn. In de
komende jaren krijgt de ring een minder schuine stand.
Tijdens de jaarwisseling heeft Saturnus zijn maximale
helderheid:
* hij staat in oppositie met de zon,
* zijn afstand tot de aarde is
de geringste in een periode van 29 jaar
* en bovendien geeft de ring maximaal
licht.
Saturnus is geenszins een saaie planeet, wanneer je zijn
lichtintensiteit jarenlang trouw blijft volgen. Deze "verre" planeet blijkt een
geheimzinnige te zijn.
