Afb. De zuidoostelijke hemel begin december, omstreeks 7 uur.
De beweging
van Venus en Mars langs de sterren van de Weegschaal. Venus beweegt
sneller oostwaarts door de Weegschaal dan Mars.
De afbeelding is gemaakt met behulp van Guide8.)
De afbeelding is er ook
op
grotere schaal.
Het wordt steeds voller en fraaier aan de ochtendhemel. Saturnus, die begin augustus in het noordoosten zichtbaar is geworden en een maand later al hoger stond dan de intensief oplichtende Venus, heeft zich intussen flink verwijderd van haar en bevindt zich deze maand ‘s ochtends vroeg aan de westelijke hemel. Hij staat bij de hoofden van de Tweelingen, ongeveer op dezelfde afstand als in het begin van zijn zichtbaarheidsperiode.
Jupiter, vanaf midden oktober zichtbaar in het oosten, stond van week tot week tijdens de ochtendschemering hoger en duidelijker aan de hemel en pronkt nu ‘s ochtends vroeg in het zuiden. Linksonder hem staat de blauwige Spica, de helderste ster van de Maagd. Toen hij begin november zijn jaarlijkse samenstand met Venus had, was ze niet meer zo indrukwekkend als tijdens haar samenstand met Saturnus en stond ze bij zonsopkomst lager.
De glans van de ochtendplaneet wordt geleidelijk minder, ze nadert langzaam maar zeker de zon en zal midden januari in de ochtendschemering verdwijnen.
De oranjekleurige Mars komt omstreeks 6 uur uur op. Hij verwijdert zich heel traag van de zon, eind deze maand komt de lichtzwakke planeet slechts vier minuten vroeger op en staat hij slechts tien graden verder verwijderd van de zon.
Op 5 december is het zover: Mars treedt in conjunctie met Venus. Hun vorige samenstand vond ruim twee jaar geleden plaats. Tot mei van dit jaar stond Mars aan de avondhemel veel dichter bij Venus dan Saturnus en Jupiter, maar hij is van deze drie de laatste die aan de ochtendhemel een samenstand met haar heeft. Dat gebeurt nu ze beiden dicht bij de zon staan, Venus niet meer zo dominant aanwezig is en hijzelf nog zeer lichtzwak. Ze komen slechts een paar uur voor de zon op, tegen 7 uur staan ze laag in het zuidoosten, zie de afbeelding. Pas vanaf 8 december staat de lichtzwakke planeet ‘s ochtends hoger boven de zuidoostelijke horizon dan Venus.
Deze conjunctie is dus de minst opvallende van de drie. Relatief veel conjuncties van Venus met Mars krijgen we zelfs helemaal niet te te zien.
Vergelijken we de kwaliteit van een conjunctie van Venus met een zogenaamde bovenzonnige planeet (Saturnus, Jupiter, Mars) dan blijkt dat de conjunctie van Venus met Mars het meest verborgen blijven.
Vaak staat dit paar te dicht bij de zon om aan een fonkelende nachthemel gezien te kunnen worden. Venus en Mars naderen elkaar relatief langzaam en blijven zeer lang in elkaars nabijheid.
Er zijn uitzonderingen op deze regel, dankzij Venus kan de conjunctie wel opvallend en snel verlopen, maar zo’n langdurige, lichtzwakke conjunctie in de schemeringstijd laag boven de horizon is typisch.
De beweging van Mars en Venus lijken nogal op elkaar, als je kijkt hoe ze zich
ten opzichte van de sterren bewegen. Venus staat van ochtend tot ochtend op een
bepaald tijdstip (om 7 uur) iets lager, terwijl het sterretje - van de Weegschaal - steeds hoger staat. Venus en Mars trekken beide oostwaarts langs deze ster, Mars aanzienlijk trager dan Venus. Beide planeten trekken van de Weegschaal naar de Schorpioen en komen steeds zuidelijker op. Maar
er is een principiële tegenstelling: Mars wordt van ochtendschemeringsplaneet een dominante nachtplaneet, terwijl Venus op weg is een onzichtbare dagplaneet te worden.
De ochtendhemel wordt vanaf midden december nog rijker: ook Mercurius verschijnt, zodat de vijf planeten in de Kersttijd en bij de jaarwisseling tegelijk zichtbaar zijn. Zoek Mercurius tot de 23ste links onder Venus. Aan de hemel staat dan van oost naar west de reeks: zon, Mercurius, Venus, Mars, Jupiter en Saturnus. Vanaf de 25e staat Mercurius links boven Venus, op de 29e zijn ze officieel in conjunctie en op de 31e staat Mercurius recht boven haar. De beweeglijke Mercurius wordt van dag tot dag helderder. Een mooie afronding van een prachtig planetenjaar!
