De positie van de planeten Venus (de helderste, groene
stip), Jupiter (oranje stip)
en Mars (de zwakste, rode stip) boven de zuidoostelijke hemel omstreeks 6 uur.
Hun posities zijn weergegeven voor 1, 9 en 17 november. De tussenliggende data
kunnen geschat worden.
Op 5 november passeert Jupiter Venus net onderlangs.
De afbeelding is er ook
op
grotere schaal.
De twee helderste planeten, Venus en Jupiter, zijn voor het aanbreken van de dag
aan de zuidoostelijke hemel te bewonderen. Begin november vormen ze een fraai
paar: de dominerende Venus bevindt zich rechtsboven Jupiter en van ochtend tot
ochtend staan ze dichter bij elkaar. Vrijdag 5 november biedt de mooiste
aanblik. Jupiter staat vlak bij Venus, maar niet zo dicht dat het licht van
Venus hem lijkt te raken. De volgende ochtend is hun afstand al flink gegroeid
en de hemel trekt veel minder de aandacht. Vanaf nu staat Jupiter dag tot dag
veel hoger boven Venus.
Elke conjunctie heeft zijn eigen kwaliteit. Deze samenkomst is de mooiste van
het jaar, een Venus-Jupiter conjunctie kan echter nog helderder en langduriger
zijn.
Vanaf midden juli is de glans van Venus aan het afnemen. Wanneer de conjunctie
zou hebben plaatsgevonden bij Venus in grootste glans, was de samenkomst nog
opvallender geweest. Jupiter is als schemeringsplaneet relatief lichtzwak. In de
komende maanden verwijdert hij zich verder van de zon en neemt zijn lichtsterkte
toe. Wanneer hij omstreeks middernacht
hoog in het zuiden aan een fonkelende sterrenhemel krachtig oplicht, heeft hij zijn grootste glans. Dan kan
Venus echter nooit en te nimmer bij hem staan. Jupiter kan alleen in conjunctie
treden met Venus, wanneer hij zich bevindt in de nabijheid van de zon en voor
zijn doen lichtzwak is. Voor Venus geldt een andere regel: wanneer zij op haar
helderst is, kan ze wel bij Jupiter staan. De lichtintensiteit van de conjunctie
varieert van keer tot keer, of een samenkomst uitzonderlijk helder wordt hangt
af van Venus. Jupiter bepaalt iets anders: het sterrenbeeld waarin de jaarlijkse
conjunctie plaatsvindt.
Jupiter is de afgelopen maanden, toen je niet kon zien
bij welke sterren hij zich bevond, van de Leeuw naar de Maagd gegaan. De vorige
conjunctie met Venus vond plaats in de Leeuw (augustus 2003), deze is in de
Maagd. Voor een samenkomst van planeten gelden strenge wetmatigheden. Bij een
conjunctie van Jupiter met Venus bepaalt de bovenzonnige planeet in welke
kosmische richting het gebeuren plaatsvindt en hangt het van de onderzonnige
planeet af of het schouwspel wel of niet indrukwekkend is.
Ook bij dit samentreffen lopen Jupiter en Venus in tegengestelde richting en
passeren ze elkaar snel. Vanaf midden augustus nadert Venus de zon, terwijl
Jupiter vanaf 22 september zich verwijdert van de opkomende zon. De afbeelding
laat de posities van de planeten op een bepaald tijdstip (6 uur) zien. Jupiter
staat in november van week tot week verder westwaarts op zijn hemelboog van oost
naar zuid. Hij verandert veel sneller van positie dan Venus en snelt in de nacht
van 4 op 5 november zuidwaarts aan haar voorbij. Dankzij Venus is er echter niet
sprake van een aan elkaar voorbij marcheren langs een rechte lijn. Nu de zon van
dag tot dag zuidelijker opkomt, komt ook zij steeds zuidelijker op en staat ze
om 6 uur meer naar rechts. Na de samenstand volgt ze als het ware vanuit de
achtergrond het snelle klimmen van Jupiter richting het zuiden, naar het hoogste
punt van zijn dagelijkse hemelboog. Venus zorgt ervoor dat elke conjunctie op
een andere manier verloopt, uniek is.
De ochtendhemel heeft nog meer te bieden dan of de afbeelding te zien is: van 9 tot 11 november bezoekt de afnemende maansikkel de ochtendplaneten. Op 9 november staat de ochtendsikkel rechtsboven Jupiter, op 10 november staat een smallere sikkel linksonder Venus. De sikkel vormt als het waar een schaal voor Venus en Jupiter. De volgende ochtend bevindt zich de tere maansikkel zeer laag boven de oostzuidoostelijke horizon. Zoek rechtboven de sikkel naar het zwakke licht van Mars. Deze oranjekleurige planeet verwijdert zich langzamer van de zon dan Jupiter en nadert Venus in een rustiger tempo. Je hebt een goed zicht en meer geduld nodig voor het waarnemen van de samenkomst van Venus en Mars. Hoe zou die gaan worden?
