Venus is vanaf half november zichtbaar, Mercurius ongeveer vanaf 4 december.
De weg van Mercurius slingert om die van Venus
Van ongeveer 4 tot 18 december kunnen Mercurius en Venus tijdens de
avondschemering worden waargenomen. Ze staan in het zuidwesten, ongeveer daar
waar laat op de middag de zon te zien was. Venus is veel helderder en staat
aanzienlijk hoger dan Mercurius, die maar heel kort te zien is. Zoek hem vanaf een half uurtje tot een uur na
zonsondergang (zon onder ongeveer om 16.30 uur).
Mercurius en Venus blijven altijd in de buurt van de zon en gaan -
evenals de zon - in de kortste maanden van het jaar in het zuidwesten onder. De
plaats waar ze ondergaan verandert echter niet op zo'n ritmische manier als bij
de zon het geval is. Zie de afbeelding in groter formaat.
Afb.: Venus (groene stippen) en
Mercurius (gele stippen) tijdens de avondschemering, 40 min. na zonsondergang,
aan de zuidwestelijke hemel.
De afbeelding komt uit de Sterrengids 2003, Stichting de Koepel in Utrecht.
Mercurius en Venus volgen de zon op zijn jaarlijkse gang. Mercurius op zijn
manier, Venus op de hare.Hun beweging toont veel meer variatie dan die van de
zon.
Venus en Mercurius, gezien vanaf de aarde
Bijna altijd staat Mercurius veel lager boven de horizon dan Venus, meestal
is zijn hoekafstand tot de zon kleiner. Volgens het klassieke Griekse
wereldbeeld was de sfeer van Mercurius dichter bij de aarde dan de Venus-sfeer.
Op het einde van de Middeleeuwen bedacht Copernicus een andere indeling van het
zonnestelsel. Hij keek naar de ruimtelijke verhoudingen. Mercurius beschrijft
een kleinere cirkel om de zon dan Venus, hij staat dichter bij de zon. Wanneer
de zon, Mercurius, Venus en de aarde zich op een lijn bevinden, is Mercurius
verder verwijderd van de aarde dan Venus.
Mercurius is in het heliocentrische
wereldbeeld (in het midden bevindt zich de stilstaande zon) niet meer de planeet
die zich het dichtst bij de aarde bevindt. Dat was in het Griekse geocentrische
wereldbeeld (de aarde bevindt zich in het midden van de kosmos) wel het geval.
Tegenwoordig kunnen de exacte
afstanden berekend worden. Hoewel Venus veel dichter bij de aarde kan komen dan
Mercurius, staat de beweeglijke Mercurius toch vaker dichterbij dan Venus.
De sferen van Venus en Mercurius
Elisabeth Vreede (Sternkalender 1942/1943, Arlesheim) beschreef dat de sfeer
van Mercurius op gecompliceerde wijze die van Venus doordringt. Hun sferen zijn
in elkaar verslingerd. De planeten hebben bovendien als het ware elkaars kleur.
Het licht van Venus heeft een kwikzilverige kleur (voor de alchemisten was kwik
het metaal van Mercurius), terwijl het licht van Mercurius koperachtig is (koper
is het Venus-metaal). De sfeer van Mercurius is ooit verwisseld met de
sfeer van Venus.
De planeten zelf zijn niet verwisseld.
Mercurius komt en
gaat aan de avond- en de ochtendhemel als een kwikzilverige planeet. De meest
beweeglijke planeet heeft altijd zo geheten. En de helderste planeet, die in de
komende maanden na zonsondergang urenlang aan de hemel zal pronken, was van
oudsher Venus, de godin van de liefde.