Mars in augustus
Planeten kenmerken zich door hun ritme. De oranjekleurige Mars heeft iedere twee jaar gedurende twee maanden zijn beste zichtbaarheid. Dat is nu het geval. Hij zal tot ongeveer 28 augustus van dag tot dag helderder worden (zie het vorige artikel). Hij lijkt zelfs groter te worden dan Jupiter kan zijn!
Dankzij Mars zijn de lichtzwakke sterren die de schouders en het been van de Waterman
markeren, herkenbaar.
De afbeelding in groter formaat
Mars beweegt van 29 juli tot 27 september teruggaand in de Waterman. In het midden van deze periode komt hij precies tegenover de zon te staan. De oppositie met de zon is op 28 augustus; eind augustus licht Mars het meest intensief op en staat hij de hele nacht aan de hemel. Het duurt twee jaar en ongeveer twee maanden voor hij weer in oppositie met de zon zal zijn. Al in spijkerschriften uit de Babylonische cultuur wordt deze Mars-cyclus vermeld. De Griekse astronomen hadden als theorie dat het helderder worden van Mars totdat hij in oppositie treedt met de zon kwam door een steeds geringere afstand tussen Mars en de aarde. De Deense waarnemer Tycho Brahe (1546 - 1601) had veel oog voor het opvlammen van Mars in de maand voor zijn oppositie met de zon en kreeg het revolutionaire idee dat Mars dichter bij de aarde kon komen dan de zon. Mars doorbreekt de zonnesfeer! Tegenwoordig is de afstand van Mars tot de aarde te berekenen, deze wordt het geringst op 27 augustus om 11.51 uur: 0,37272 keer de gemiddelde afstand van de aarde tot de zon, die ongeveer 150 miljoen km bedraagt. Eind augustus staan Mars, aarde en zon op een lijn. De afstand Mars - aarde is ongeveer eenderde van de afstand aarde - zon. De Griekse astronomen en Tycho Brahe waren op grond van hun blote-oog-waarnemingen tot originele inzichten gekomen, die blijken te kloppen.
Het helder worden en het verbleken van Mars, het naderen van de aarde en het zich verwijderen is een ritmisch gebeuren. Maar: Mars komt op 27 augustus dichter bij de aarde dan in de afgelopen 73.000 jaren (lit.1). Volgens de berekening van de Italiaan Aldo Vitagliano komt Mars dichter bij de aarde dan sinds 59.619 jaar. Zo'n historisch gebeuren klinkt vreemd in de oren: een planeet die uitzonderlijk dicht bij de aarde komt en zodoende krachtiger opvlamt dan ooit een mens heeft kunnen zien. Van een komeet kun je zoiets verwachten, maar van een planeet? De Belg Jean Meeus, de autoriteit op het gebied van astronomische berekeningen, relativeert het gebeuren: Mars komt slechts iets dichter bij de aarde dan op 22 augustus 1924 (79 jaar geleden). Het verschil is slechts van "academische" aard (lit.2). Over 284 jaar, in 2287 op 28 augustus, zal het record weer verbroken worden. Mars zal omstreeks die dag weer in de Waterman in oppositie staan met de zon. De daaropvolgende records komen in 2650, 2729 enz. Tot het jaar 25.000, dus in de komende 23.000 jaar, kan Mars nog dichter bij de aarde komen. De uitzonderlijke helderheid van Mars zal dus nog regelmatig overtroffen worden. Er blijken grotere cycli te bestaan dan de Mars-ritmes die in de leerboeken beschreven zijn.
Waarom laat juist Mars zoiets uitzonderlijks zien? Alleen bij Mars kan er acht dagen verschil zijn tussen de dag dat hij in oppositie is met de zon en de dag dat hij het dichtst bij de aarde staat. Zou Mars een exacte cirkel om de zon lopen, dan zou op de dag waarop Mars-aarde-zon precies op een lijn staan, de afstand tussen Mars en de aarde het geringst zijn. Mars doorloopt echter een ellipsvormige baan om de zon. Hij komt tijdens deze rondgang om de zon op een bepaalde dag het dichtst bij de zon. Op deze zg. perihelium-dag staat Mars in de Waterman. In 2003 staat Mars op 30 augustus in zijn perihelium, uitzonderlijk kort na zijn oppositie met de zon op 28 augustus. Deze zg. perihelische oppositie in de Waterman is juist hierom zo uniek. In het volgende artikel wordt dit verder uitgewerkt.
1) Jean Meeus: "More mathematical astronomy morsels", Willmann-Bell, USA,
2002
2) Jean Meeus: "De perihelische opposities van Mars" in Sterrengids 2003,
Stichting de Koepel, NL.